જાંબુઘોડા વન્યજીવ અભયારણ્ય, પંચમહાલ, ગુજરાત

 

જાંબુઘોડા વન્યજીવ અભયારણ્ય – સંપૂર્ણ પ્રવાસ 

JAMBUGHODA WILDLIFE SANCTUARY | પંચમહાલ, ગુજરાત

જાંબુઘોડા વન્યજીવ અભયારણ્ય ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલું એક સુંદર પ્રાકૃતિક પર્યટન સ્થળ છે. અહીં ગાઢ જંગલો, ડુંગરો, જળાશયો, વિવિધ પક્ષીઓ અને વન્યપ્રાણીઓ જોવા મળે છે. પ્રકૃતિપ્રેમીઓ, વિદ્યાર્થીઓ, પરિવાર અને ગ્રુપ પ્રવાસ માટે આ વિસ્તાર જાણીતો છે.

1. સ્થળનું પૂરું નામ અને સરનામું

વિગત	માહિતી
પૂરું ગુજરાતી નામ	જાંબુઘોડા વન્યજીવ અભયારણ્ય
અંગ્રેજી નામ	Jambughoda Wildlife Sanctuary
રાજ્ય	ગુજરાત
જિલ્લો	પંચમહાલ
તાલુકો	જાંબુઘોડા
નજીકનું મુખ્ય ગામ	જાંબુઘોડા
ઇકો કેમ્પસાઇટનું ગામ	ધનપરી / ધનપુરી (Dhanpari / Dhanpuri)
પિનકોડ	389390 (જાંબુઘોડા વિસ્તાર)
અભયારણ્યનો વિસ્તાર	130.38 ચો.કિમી
અભયારણ્ય તરીકે જાહેર	મે 1990
નજીકનું મોટું શહેર	વડોદરા

અભયારણ્યનો મોટો ભાગ પંચમહાલ જિલ્લામાં છે, જ્યારે તારગોળ વિસ્તારનો નાનો ભાગ વડોદરા જિલ્લામાં આવે છે. આ અભયારણ્ય કોઈ એક ગામ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ અનેક ગામો અને જંગલ વિસ્તારોમાં ફેલાયેલું છે.

2. જાંબુઘોડા ક્યાં આવેલું છે?

જાંબુઘોડા મધ્ય ગુજરાતમાં, વડોદરાની પૂર્વ દિશામાં અને પાવાગઢ–ચાંપાનેરની નજીક આવેલું છે.

ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગ અનુસાર:

• વડોદરાથી લગભગ 70 કિમી.

• ચાંપાનેરથી લગભગ 20 કિમી.

• પાવાગઢ અને જાંબુઘોડા વિસ્તાર એક જ પ્રવાસમાં આવરી શકાય છે.

અભયારણ્યમાં કડા અને તારગોળ નામના બે મુખ્ય જળાશયો છે.

3. જાંબુઘોડાની પૂર્વભૂમિકા

જાંબુઘોડા વિસ્તાર ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને પર્યાવરણીય દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ છે.

અહીં સાગ, વાંસ, મહુડો અને અન્ય સ્થાનિક વૃક્ષોના જંગલો આવેલા છે. ડુંગરાળ પ્રદેશ, નાની ખીણો અને જળાશયો વિવિધ વન્યજીવોને કુદરતી રહેઠાણ પૂરું પાડે છે.

આ વિસ્તારમાં આદિવાસી સમુદાયો વસે છે. ખાસ કરીને રાઠવા સમુદાયની સંસ્કૃતિ અને પિઠોરા ચિત્રકળા આ પ્રદેશની વિશેષ ઓળખ છે. પરંપરાગત જીવનશૈલી, ખેતી અને જંગલ સાથે જોડાયેલી સ્થાનિક આજીવિકા અહીંના સામાજિક જીવનનો ભાગ છે.

4. જાંબુઘોડા અભયારણ્યનો ઇતિહાસ

જાંબુઘોડા અભયારણ્યનો ઇતિહાસ આઝાદી પહેલાંના રજવાડા સમયથી જોડાયેલો છે.

આઝાદી પહેલાં: આ જંગલ વિસ્તાર જાંબુઘોડા દેશી રજવાડાનો ભાગ હતો. અહીંના જંગલો અને આદિવાસી વસાહતો આ પ્રદેશની ઓળખ હતાં.

આઝાદી પછી: વન્યજીવો અને જંગલોના સંરક્ષણનું મહત્વ વધતાં આ વિસ્તારને સુરક્ષિત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ.

1989: ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગ અનુસાર અભયારણ્યની સ્થાપનાની પ્રક્રિયા આ વર્ષ સાથે જોડાયેલી છે.

મે 1990: જાંબુઘોડાને સત્તાવાર વન્યજીવ અભયારણ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.

આજે જાંબુઘોડા ગુજરાતના મહત્વપૂર્ણ વન્યજીવ અને ઇકો-ટુરિઝમ વિસ્તારોમાંનું એક છે.

5. અહીં જોવા મળતાં વન્યપ્રાણીઓ અને વનસ્પતિ

દીપડો (Leopard)

રીંછ (Sloth Bear)

નીલગાય (Nilgai)

ચૌશિંગા (Four-horned Antelope)

અભયારણ્યમાં દીપડો, રીંછ, ઝરખ, શિયાળ, જંગલી ભૂંડ, નીલગાય, ચૌશિંગા, સાબર જેવા વિવિધ વન્યપ્રાણીઓ અને અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓ તથા સરિસૃપો નોંધાયેલા છે.

અહીં સાગ, વાંસ, મહુડો, ખેર, શીશમ, ટીમરુ અને અન્ય વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે.

વન્યપ્રાણીઓ કુદરતી રીતે મુક્તપણે રહે છે, તેથી પ્રવાસ દરમિયાન તેઓ જોવા મળશે જ એવી ખાતરી નથી.

6. સુરતથી જાંબુઘોડાનું અંતર અને પહોંચવાની રીત

સુરતથી જાંબુઘોડા અભયારણ્ય સુધી રોડ માર્ગે અંદાજે  220થી 250 કિમીનું અંતર માનીને પ્રવાસનું આયોજન કરી શકાય. ચોક્કસ અંતર સુરતમાં પ્રસ્થાનસ્થળ, પસંદ કરેલા રસ્તા અને અભયારણ્યના પ્રવેશસ્થળ મુજબ બદલાશે.

કાર અથવા ટેમ્પો ટ્રાવેલર દ્વારા આશરે 4.5થી 6 કલાકનો સમય રાખવો યોગ્ય રહેશે.

સૂચિત રોડ માર્ગ:

સુરત → ભરૂચ → વડોદરા → હાલોલ → પાવાગઢ વિસ્તાર → જાંબુઘોડા → ધનપરી ઇકો કેમ્પસાઇટ.

વડોદરાથી ડભોઈ અને બોડેલી તરફથી પણ જાંબુઘોડા પહોંચી શકાય છે.

મુખ્ય સ્થળ અને પ્રવાસ માર્ગ

ટ્રેનથી: સુરતથી વડોદરા ટ્રેનમાં જઈ શકાય છે. ત્યાંથી ટેક્સી અથવા સ્થાનિક વાહન દ્વારા જાંબુઘોડા પહોંચવું સરળ રહે છે.

બસથી: સુરતથી વડોદરા અને ત્યાંથી હાલોલ, બોડેલી અથવા જાંબુઘોડા તરફની ઉપલબ્ધ બસો તપાસી શકાય. અંતિમ જંગલ વિસ્તારમાં પહોંચવા ખાનગી વાહનની જરૂર પડી શકે છે.

વિમાનથી: નજીકનું મુખ્ય એરપોર્ટ વડોદરા છે.

7. જાંબુઘોડા અભયારણ્યની સુવિધાઓ

અભયારણ્યમાં પ્રવાસીઓ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્થળોમાંનું એક છે ધનપરી ઇકો કેમ્પસાઇટ (Dhanpari Eco Campsite).

7

ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગની માહિતી પ્રમાણે અહીં નીચેની સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી છે.

સુવિધા	વિગત
ડીલક્સ કોટેજ	3 કોટેજ
સામાન્ય કોટેજ	10 કોટેજ
ટેન્ટમાં રહેવાની વ્યવસ્થા	ઉપલબ્ધ હોવાનું દર્શાવાયું છે
બાથરૂમ અને ટોઇલેટ	કોટેજમાં જોડાયેલા, ટેન્ટ માટે અલગ
રસોડું	અલગ રસોડાની વ્યવસ્થા
ડાઇનિંગ	ભોજન માટે અલગ જગ્યા
ભોજન	સ્થાનિક ઇકો-ટુરિઝમ સમિતિ દ્વારા વ્યવસ્થા
નેચર ટ્રેઇલ	કુદરતી વાતાવરણમાં ચાલવા માટે માર્ગ
વાઇલ્ડલાઇફ વ્યુઇંગ	મચાન દ્વારા જંગલ નિરીક્ષણ
કેમ્પફાયર	અલગ જગ્યા, મંજૂરીને આધીન
ઓરિએન્ટેશન સેન્ટર	અભયારણ્યની માહિતી માટે

મહત્વપૂર્ણ: આ પ્રકાશિત સુવિધાઓની યાદી છે. હાલમાં તમામ કોટેજ, ટેન્ટ, ભોજન અને પ્રવૃત્તિઓ કાર્યરત છે કે નહીં તેની બુકિંગ પહેલાં પુષ્ટિ કરવી.

અન્ય રહેવાની વ્યવસ્થા

જાંબુઘોડા અને આસપાસના વિસ્તારમાં ખાનગી રિસોર્ટ તથા હેરિટેજ સ્ટે પણ છે.

A Home For Nature Lovers - Jambughoda Palace

હેરિટેજ સ્ટે, ભોજન, સ્વિમિંગ પૂલ અને સ્થાનિક પ્રવાસની વ્યવસ્થા.

ફોન: 7984482272

Vananchal Resort, A Premium Jambughoda Jungle Resort, Pavagarh, Jambughoda, Vadodara

જંગલના વાતાવરણમાં ખાનગી રિસોર્ટ અને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ.

ફોન: 9375901248

Bhanu The Fern Forest Resort & Spa Jambughoda, Series by Marriott

જાંબુઘોડા વિસ્તારનું આધુનિક રિસોર્ટ.

ફોન: 02676-350100

ખાનગી રિસોર્ટનું બુકિંગ અને સરકારી ફોરેસ્ટ કેમ્પસાઇટનું બુકિંગ અલગ હોય છે.

8. બુકિંગ માટે સંપર્ક નંબર અને માહિતી

ધનપરી ઇકો કેમ્પસાઇટ – સ્થાનિક સંપર્ક

9712480161

મનહરભાઈ ભીલ (Manhar Bhil)

ગુજરાત પ્રવાસનની ટૂરિસ્ટ ગાઇડ યાદીમાં આ નંબર દર્શાવાયો છે. કેમ્પસાઇટ બુકિંગ માટે પણ જૂના પ્રવાસી સ્ત્રોતોમાં આ સંપર્કનો ઉલ્લેખ છે. નંબર કોપી કરો

વન વિભાગ – વડોદરા

0265-2425136

Chief Conservator of Forests, Vadodara

કોઠી બિલ્ડિંગ, રાવપુરા પોલીસ સ્ટેશન પાછળ, વડોદરા – 390001.

પ્રવાસી માર્ગદર્શિકાઓમાં પ્રકાશિત જૂનો સંપર્ક. હાલમાં કાર્યરત હોવાની પુષ્ટિ કરવી. નંબર કોપી કરો

આ સંપર્ક વિગતો ગુજરાત પ્રવાસન અને અન્ય પ્રવાસી સ્ત્રોતોમાં ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ ઓક્ટોબર 2026 માટે ફોન નંબર, બુકિંગ દર અથવા રૂમની ઉપલબ્ધતા સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થયેલી નથી.

ઉપયોગી સત્તાવાર વેબસાઇટ:

• જાંબુઘોડા અભયારણ્ય – ગુજરાત ટુરિઝમ

• ધનપરી ઇકો કેમ્પસાઇટ – ગુજરાત ટુરિઝમ

બુકિંગ કરતાં પહેલાં રૂમનો દર, પ્રતિ વ્યક્તિ પેકેજ, ભોજન, બાળકોનો ચાર્જ, ચેક-ઇન અને ચેક-આઉટ સમય, પાર્કિંગ, ગાઇડ, પ્રવેશ પરમિટ તથા રિફંડ પોલિસી પૂછવી. ચુકવણી માત્ર અધિકૃત રીતે પુષ્ટિ થયેલી વ્યવસ્થામાં કરવી.

9. જાંબુઘોડા આસપાસ જોવા જેવાં સ્થળો

1. Kada Dam View Point

જંગલ અને ડુંગરોથી ઘેરાયેલું સુંદર જળાશય. પ્રકૃતિ નિરીક્ષણ અને ફોટોગ્રાફી માટે જાણીતું છે.

2. ઝંડ હનુમાન મંદિર

જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું ધાર્મિક સ્થળ. ધનપરી કેમ્પસાઇટથી અંદાજે 10 કિમી.

3. Targol Dam

શાંત વાતાવરણ અને પ્રાકૃતિક દૃશ્યો ધરાવતું જળાશય. અહીં સુવિધાઓ મર્યાદિત હોઈ શકે છે.

4. ચાંપાનેર–પાવાગઢ પુરાતત્ત્વ ઉદ્યાન

UNESCO વિશ્વ ધરોહર સ્થળ. ઐતિહાસિક સ્થાપત્યો, મસ્જિદો, કિલ્લા અને પ્રાચીન અવશેષો માટે જાણીતું.

5. પાવાગઢ મહાકાળી માતાજી મંદિર

ગુજરાતનું પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ. ડુંગર ઉપર મંદિર અને આસપાસ સુંદર દૃશ્યો જોવા મળે છે.

6. સુખી ડેમ

જળાશય અને ડુંગરાળ કુદરતી વાતાવરણ માટે જાણીતું સ્થળ.

ચાંપાનેર, પાવાગઢ, સુખી ડેમ અને અન્ય સ્થળોનું અંતર તમે અભયારણ્યના કયા પ્રવેશસ્થળેથી નીકળો છો તેના આધારે બદલાય છે.

10. જાંબુઘોડા ફરવા જવાનો શ્રેષ્ઠ સમય

સમયગાળો	ખાસિયત
જૂન–સપ્ટેમ્બર	વરસાદથી જંગલ લીલુંછમ, પરંતુ વરસાદી પ્રતિબંધો અને રસ્તાની સ્થિતિ તપાસવી
ઓક્ટોબર–ફેબ્રુઆરી	ઠંડક, કુદરતી ફરવા અને પક્ષી નિરીક્ષણ માટે અનુકૂળ
માર્ચ–મે	ગરમી વધુ હોઈ શકે; વહેલી સવારે મુલાકાત સારી

સૂચિત સમય: ઓક્ટોબરથી ફેબ્રુઆરી.

ગુજરાત પ્રવાસન વેબસાઇટ પર અભયારણ્યનો મુલાકાત સમય સવારે 6:00થી સાંજે 7:00 દર્શાવાયો છે. જોકે અલગ કેમ્પસાઇટ, પ્રવેશદ્વાર અને વન વિભાગની પ્રવૃત્તિઓના સમય અલગ હોઈ શકે છે.

11. સુરતથી 2 દિવસ અને 1 રાતનો સૂચિત પ્રવાસ કાર્યક્રમ

દિવસ 1 – સુરતથી જાંબુઘોડા

પ્રવાસ

1. સવારે 6:00 વાગ્યે સુરતથી પ્રસ્થાન
2. રસ્તામાં નાસ્તો અને જરૂરી વિરામ
3. બપોર સુધીમાં જાંબુઘોડા પહોંચીને પૂર્વબુક કરેલા રોકાણસ્થળે ચેક-ઇન
4. બપોરે ભોજન અને આરામ
5. પરવાનગી અને સ્થાનિક માર્ગદર્શન મુજબ નેચર ટ્રેઇલ તથા કડા ડેમ વિસ્તારની મુલાકાત
6. સાંજે કેમ્પસાઇટ પર પરત, રાત્રિભોજન અને રોકાણ

દિવસ 2 – પાવાગઢ અને ચાંપાનેર

1. સવારે પક્ષી નિરીક્ષણ અથવા પરવાનગી મુજબ નેચર વોક
2. નાસ્તા પછી ચેક-આઉટ
3. ચાંપાનેરના ઐતિહાસિક સ્થળોની મુલાકાત
4. સમય અને દર્શનની ભીડ મુજબ પાવાગઢ મંદિરની મુલાકાત
5. સાંજે સુરત તરફ પરત પ્રસ્થાન

આ સમયપત્રક અંદાજિત છે. ગ્રુપનું કદ, ટ્રાફિક, મંદિરની ભીડ અને જંગલ પ્રવેશની પરવાનગી મુજબ ફેરફાર કરવો.

12. પ્રવાસ દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો

• વન વિભાગની મંજૂરી વગર પ્રતિબંધિત જંગલ વિસ્તારમાં પ્રવેશ કરવો નહીં.

• વન્યપ્રાણીઓની નજીક જવું, તેમને ખોરાક આપવો કે હેરાન કરવું નહીં.

• જંગલમાં ઊંચા અવાજે સંગીત વગાડવું નહીં.

• પ્લાસ્ટિક, ખાલી બોટલ કે અન્ય કચરો જંગલમાં ફેંકવો નહીં.

• ડેમ કે જળાશયમાં તરવું નહીં; પાણીના કિનારે સાવચેતી રાખવી.

• વરસાદી ઋતુમાં લપસણા રસ્તા અને પાણીના પ્રવાહથી સાવધાન રહેવું.

• પીવાનું પાણી, જરૂરી દવાઓ, યોગ્ય પગરખાં અને ટોર્ચ સાથે રાખવી.

• મોબાઇલ નેટવર્ક અમુક જંગલ વિસ્તારોમાં નબળું હોઈ શકે છે.

• જંગલમાં રાત્રે એકલા ફરવું નહીં.

• બાળકો અથવા વિદ્યાર્થી ગ્રુપ સાથે જવાબદાર પુખ્ત વ્યક્તિઓ અને અધિકૃત સ્થાનિક ગાઇડની વ્યવસ્થા રાખવી.

• ડ્રોન, કેમ્પફાયર, સફારી અથવા વિશેષ પ્રવૃત્તિ માટે લાગુ પડતી મંજૂરી પહેલાં મેળવવી.